Gerookt of zwart eiken: hoe wordt eiken donker?
Roken, kleurolie, beits, ijzer of vuur: vijf manieren om eiken donker te maken, en wat elk doet bij slijtage.
In dit artikel9 delen, 6 min
Kort antwoord
Gerookt eiken (in België vaak gerookte eik) is eiken dat in een afgesloten ruimte met ammoniakdamp donker is gemaakt. De damp reageert met het looizuur in het hout en de kleur trekt een paar millimeter diep. Zwart eiken is vaak geolied met zwarte kleurolie of gebeitst; verbrand eiken zie je bij tafels zelden.
Het verschil merk je bij slijtage. Bij gerookt eiken zit de kleur in het hout, dus een lichte kras blijft donker. Bij kleurolie en beits zit de kleur in de bovenste laag, en een versleten plek wordt lichter. In de configurator kies je kleurolie in licht, midden of donker.
Bij roken staat onbehandeld eiken in een afgesloten ruimte met ammoniak, een vloeistof met een scherpe damp. De damp reageert met het looizuur in het eiken: een stof die van nature in het hout zit en die ook met ijzer reageert, tot een zwarte vlek. Het hout wordt bruin tot diep donkerbruin.
Hoe donker het wordt, hangt vooral af van hoeveel looizuur er in elke plank zit, en verder van hoe lang en hoe er wordt gerookt. Daardoor kleurt elke plank een beetje anders. Dat hoort bij gerookt eiken.
Het spinthout, het lichte hout onder de bast, verkleurt bij roken niet. Veel makers sorteren het er daarom uit. Roken is werk voor een werkplaats: ammoniakdamp is schadelijk om in te ademen.
Bij roken trekt de kleur een paar millimeter het hout in. Een lichte kras of een kleine schuurbeurt blijft dus donker. Schuur je op één plek dieper, dan kan daar een lichtere vlek ontstaan.
Er bestaat ook eiken dat in een installatie door en door is gerookt. Dan is de kleur overal gelijk en verandert schuren niets aan de tint. Vraag bij een gerookte tafel welke van de twee het is.
In daglicht houdt gerookt eiken zijn kleur beter dan naturel eiken, dat langzaam warmer van kleur wordt.
Kleurolie is olie met pigment, kleurstof die in en op de bovenste laag van het hout blijft zitten. De nerf blijft zichtbaar en je werkt hem bij zoals gewone olie. Beits is een kleurstof die je in het hout laat trekken en die daarna meestal een laag olie of lak krijgt als bescherming.
Allebei kleuren ze vooral de bovenkant. Wat eronder zit, blijft eiken van zichzelf. Op plekken waar veel gebeurt, zoals de rand en de plek voor je bord, slijt de kleur het eerst en komt lichter hout tevoorschijn.
Zwart eiken kan op drie manieren, elk met een eigen gevoel en een eigen onderhoud.
- Zwarte kleurolie of zwarte beits: het blad wordt diep donker en de nerf blijft zichtbaar. Een versleten plek werk je bij met dezelfde kleurolie.
- Met ijzer: een oplossing van ijzer in azijn reageert met het looizuur en kleurt eiken grijs tot zwart. Het is dezelfde reactie als bij een zwarte vlek onder een nat blikje, maar dan met opzet en egaal.
- Verbrand: bij de Japanse techniek shou sugi ban wordt het oppervlak met een vlam verkoold, afgeborsteld en geolied. Je ziet het vooral op gevels, bij tafels zelden. Een verkoolde laag die niet goed is afgeborsteld en afgewerkt, kan zwart afgeven op handen en kleding.
| Manier | Waar de kleur zit | Na een kras of slijtage | Herstel |
|---|---|---|---|
| Gerookt | Een paar millimeter in het hout, of door en door | Een lichte kras blijft donker | Licht schuren en opnieuw afwerken, niet dieper dan nodig |
| Kleurolie | In de bovenste laag | Een versleten plek wordt lichter | Bijwerken met dezelfde kleurolie |
| Beits onder lak | In de bovenste laag, onder de lak | Een kras door de lak laat licht hout zien | Plaatselijk lastig, vaak het hele blad opnieuw |
| Verbrand | In een verkoolde bovenlaag | Een kras laat lichter hout zien | Lastig, werk voor een werkplaats |
In de configurator kies je olie, lak of kleurolie, en de kleurolie in licht, midden of donker. Kleurolie donker is de donkerste: bijna bruin, met de nerf zichtbaar. Hieronder zie je ze naast elkaar.
Gerookt en zwart eiken staan er niet bij. Wil je het, zet het dan als vraag bij je aanvraag: of het kan, hangt af van de maker.
- OlieMat en warm, het hout zelf.
- LakEen laag erop, lichte glans.
- Kleurolie lichtBleker en rustiger.
- Kleurolie middenWarmer en dieper.
- Kleurolie donkerBijna bruin, nerf zichtbaar.
Een donkere tafel is de hoofdzaak in de kamer. Hij staat het best op een lichte vloer: licht eiken, lichte tegels of een lichte gietvloer. Op een donkere vloer valt hij weg; kies dan liever een lichter blad. Meer daarover staat in de gids over de kleur van je tafel bij je vloer.
Kies stoelen die het blad laten spreken: licht hout, stof in zand of crème, of zwart als je het strak wilt. Zware, donkere stoelen maken het geheel zwaar. Bij een stalen poot kies je uit zwart, wit, antraciet en brons; brons is warmer en past goed bij donker eiken.
Veelgestelde vragen
Wat is gerookt eiken?
Eiken dat in een afgesloten ruimte met ammoniakdamp donker is gemaakt. De damp reageert met het looizuur in het hout, dat daardoor bruin tot donkerbruin wordt. Omdat elke plank een andere hoeveelheid looizuur heeft, kleurt elke plank een beetje anders.
Hoe diep gaat de kleur bij gerookt eiken?
Een paar millimeter. Er bestaat ook eiken dat door en door is gerookt; dan is de kleur overal gelijk. Schuur je bij gewoon gerookt eiken op één plek te diep, dan kan daar een lichtere vlek ontstaan.
Kan ik mijn eiken tafel zelf roken?
Liever niet in huis: ammoniakdamp is schadelijk om in te ademen, en het hout moet onbehandeld zijn. Roken is werk voor een werkplaats met een afgesloten ruimte en goede afzuiging.
Wordt zwart eiken lichter als het slijt?
Bij zwarte kleurolie of beits wel: de kleur zit in de bovenste laag, dus waar veel gebeurt komt lichter hout tevoorschijn. Je werkt dat bij met dezelfde kleurolie.
Wat is shou sugi ban?
Een Japanse techniek waarbij hout met een vlam wordt verkoold, afgeborsteld en geolied. Het geeft een diep zwart oppervlak. Je ziet het vooral op gevels; voor een tafelblad wordt het zelden gebruikt.
Zie je krassen beter op een donkere tafel?
Ja. Een kras laat lichter hout zien, en ook stof en kalkranden van water vallen op een donker blad eerder op. Rustiek eiken met een levendige nerf verbergt meer dan een rustig, donker blad.
Geschreven door Tafelhuys op . Cijfers over maten en aantallen komen uit de rekenregels van onze configurator; andere cijfers hebben in de tekst een bron en een datum. Klopt er iets niet? Mail info@tafelhuys.nl.
Deel deze gids