Hoe zit een eiken blad vast aan het onderstel?
Met speling, zodat het hout kan werken: zo zit een blad vast, waarom het los kan raken en hoe je het natrekt.
In dit artikel8 delen, 7 min
Kort antwoord
Een eiken blad zit vast aan het onderstel, maar met speling. Massief hout krimpt en zet uit in de breedte, op een meter 2 tot 4 millimeter tussen een vochtige zomer en een droge winter. Daarom gaan de schroeven door sleufgaten, langwerpige gaten waarin ze kunnen schuiven, of zit het blad vast met klemmen die met het hout meeschuiven.
Zit het blad los, trek de schroeven of bouten dan na: vast, en niet verder. Hoe jouw tafel precies in elkaar zit, verschilt per maker: kijk eronder of vraag het na.
Massief eiken, in Vlaanderen massieve eik, neemt vocht op en geeft het weer af. Daardoor werkt het blad: in een droge winter krimpt het in de breedte, in een vochtige zomer zet het weer uit. Op een blad van 100 cm breed is dat 2 tot 4 millimeter. In de lengte werkt het vrijwel niet.
Het onderstel krimpt en zet niet mee uit. Zou je het blad er star op vastzetten, dan kan het niet krimpen en kan het scheuren. Daarom zit een blad wel vast, maar met speling: het mag een paar millimeter schuiven, en verder niet.
Vaak zit het blad in het midden van de breedte vast en hebben de bevestigingen naar de randen toe speling. Dan werkt het blad vanuit het midden naar twee kanten, en schuift elke rand 1 tot 2 millimeter heen en weer.
Er zijn een paar gewone manieren. Welke een maker kiest, hangt af van het onderstel en van zijn werkwijze. Bij een houten onderstel loopt er vaak een zarge onder het blad: een rand van hout van poot naar poot.
| Manier | Zo werkt het | Speling |
|---|---|---|
| Schroeven door sleufgaten | Een sleufgat is een langwerpig gat in een stalen plaat of een houten lat van het onderstel. De schroef gaat erdoor en zit vast in het blad. | De schroef schuift met het blad mee door het gat. |
| Klemmen of klossen | Een metalen klem of een houten klosje, ook wel bladwervel genoemd, zit met een schroef aan het blad en haakt met een lip in een groef in de zarge. | De klem schuift met het blad mee langs de groef. |
| Inschroefmoeren met bouten | Een inschroefmoer is een metalen huls met schroefdraad die in het blad zit. Een bout door het onderstel draait erin. | Met een sleufgat in het onderstel kan het blad werken. De bout kan vaker los en weer vast. |
| Star vastgeschroefd of gelijmd | Schroeven door ronde gaten over de hele breedte, of lijm tussen blad en onderstel. | Het blad kan niet werken en kan scheuren. |
In een droge winter krimpt het hout een fractie. Schroeven en bouten kunnen daardoor iets losser komen te zitten, vooral na het eerste stookseizoen. Dat is normaal en snel verholpen.
Ook verhuizen en slepen kunnen een blad losmaken. In een rijdende wagen kunnen bouten lostrillen, en wie de tafel aan het blad over de vloer trekt of aan de poten optilt, zet kracht op de verbindingen. Die zijn gemaakt om het blad te dragen, niet om de tafel aan te tillen.
Je merkt het aan een blad dat een fractie schuift als je ertegen duwt, of aan een tik als je tegen de tafel stoot. Wiebelt de hele tafel, dan ligt het meestal aan de vloer; dat staat in de gids over een wiebelende tafel.
Zo trek je de schroeven of bouten tussen blad en onderstel na.
- Kijk met een zaklamp onder het blad hoe het vastzit, en maak een foto. Dan weet je straks precies hoe alles zat.
- Neem de inbussleutel of schroevendraaier die precies past. Een sleutel die niet goed past, maakt de kop van de schroef rond.
- Draai om en om, kruiselings over het blad, tot elke schroef of bout vastzit.
- Draai niet verder dan vast: een schroef in hout draait dol als je doordraait. Zit hij in een sleufgat, dan moet het blad nog kunnen schuiven.
- Neem nooit een langere schroef dan er zat. Die kan door het blad heen komen.
- Kun je er niet goed bij, draai de tafel dan met twee of drie mensen om op een deken. Een blad van 220 bij 100 cm en 5 cm dik weegt al ongeveer 75 kilo.
Bij de meeste tafels gaat het blad los van het onderstel. Dan draag je minder in één keer en spaar je de verbindingen. Maak eerst een foto van de onderkant en doe de schroeven of bouten in een zakje dat je met tape aan het onderstel vastmaakt. In de gids over verhuizen staat hoe je het blad inpakt en draagt.
Gaat het blad er vaker af en op, dan zijn inschroefmoeren handig: een bout in een metalen huls kun je vaker los- en vastdraaien dan een schroef in hout. Een schroef die steeds opnieuw in hetzelfde gat gaat, houdt op den duur minder goed.
Bij het weer opbouwen draai je alles eerst met de hand in. Pas als elke schroef of bout zit, trek je ze kruiselings aan.
Hoe een maker het blad vastzet, verschilt per werkplaats en per onderstel. Vraag het daarom na voordat je bestelt, en bewaar het antwoord bij je tafel. Deze vragen helpen:
- Hoe zit het blad vast: met sleufgaten, met klemmen of met inschroefmoeren?
- Zit het blad in het midden vast, en heeft het naar de randen toe speling?
- Kan het blad eraf voor een verhuizing, en met welk gereedschap?
- Welke maat inbussleutel of schroevendraaier heb je nodig om na te trekken?
- Mag je zelf natrekken, en wanneer is dat nodig?
Veelgestelde vragen
Wat is een sleufgat bij een tafel?
Een sleufgat is een langwerpig gat in de plaat of lat waarmee het blad aan het onderstel vastzit. De schroef zit vast in het blad, maar kan in het gat een paar millimeter schuiven, zodat het blad kan krimpen en uitzetten zonder te scheuren.
Waarom zit mijn tafelblad los na de winter?
Een tafelblad zit na de winter soms losser, omdat het hout in droge lucht een fractie krimpt en de schroeven en bouten dan minder strak zitten. Trek ze een keer na, om en om: vast, en niet verder.
Mag je een eiken tafelblad vastlijmen op het onderstel?
Lijm een massief blad liever niet vast, want dan kan het niet meer krimpen en uitzetten en kan het scheuren. Sleufgaten, klemmen of inschroefmoeren houden het blad vast en laten het toch een paar millimeter schuiven.
Wat doe je als een schroef in het tafelblad doldraait?
Stop meteen met draaien, want een dolgedraaid gat houdt de schroef niet meer. Vul het gat met een houten plugje en houtlijm, laat het drogen, boor een klein gaatje voor en zet de schroef er opnieuw in, of vraag de maker om raad. Neem nooit een langere schroef: die kan door het blad heen komen.
Hoe zie je hoe een tafelblad aan het onderstel vastzit?
Kijk met een zaklamp onder het blad, op de plekken waar het onderstel het blad raakt. Langwerpige gaten zijn sleufgaten, een lip in een groef is een klem of klosje, en zie je bouten, dan zitten die meestal in inschroefmoeren in het blad.
Geschreven door Tafelhuys op . Cijfers over maten en aantallen komen uit de rekenregels van onze configurator; andere cijfers hebben in de tekst een bron en een datum. Klopt er iets niet? Mail info@tafelhuys.nl.
Deel deze gids