Is je tafel geolied of gelakt? Zo zie je het

Leg een paar druppels water op het blad, op een plek waar je vaak eet en zit: daar slijt de laag het eerst. Kijk na een minuut. Veeg het water daarna weg en wrijf de plek droog.

Trekken de druppels in of wordt het hout eronder donker, dan ligt er op die plek geen gesloten laag op het hout. Je tafel is geolied en toe aan een nieuwe laag, of onbehandeld. Op een gelakte tafel gebeurt dat alleen waar de lak is doorgesleten of kapot is.

Blijven de druppels als parels staan, dan beschermt er nog een laag het hout. Dat kan lak zijn, maar ook olie of hardwaxolie die nog goed is: op een verse laag blijft een druppel eerst ook staan, en hoe meer de olie slijt, hoe sneller hij intrekt. Een parel alleen zegt dus nog niet dat je tafel gelakt is.

Met een natte doek zie je hetzelfde: waar het hout even donkerder wordt, trekt het water erin. Op een gave laklaag verandert de kleur niet.

Maak een plek schoon en droog en strijk met je vingertoppen langzaam dwars over de nerf. Kijk er ook schuin tegen het licht naar.

Lak, in Vlaanderen ook vaak vernis genoemd, ligt als een laag op het hout. Je vingers glijden over een gladde, gesloten laag, alsof er een dun vel over de nerf ligt, en het blad voelt egaal. Schuin tegen het licht zie je één egaal vlak.

Olie en hardwaxolie trekken in het hout. Je voelt het hout zelf: de nerf en de kleine, open groefjes van het eiken. Dat is iets ruwer dan lak, en schuin tegen het licht zie je de open poriën.

Is het blad geborsteld, dan voel je de nerf ook onder lak, want de lak volgt het reliëf. Let dan vooral op de druppel en op de plekken waar het blad slijt.

Een afwerking slijt het eerst waar je tafel het meest te verduren heeft: op de plek waar je altijd zit, aan de voorkant van de rand waar je armen liggen en op de hoeken.

Op lak zie je slijtage als een doffe plek met een randje: daar is de laag dun geworden of weg. Soms is er bij een stoot een schilfertje lak van de rand gesprongen, of bladdert de laag. Schilfers en bladderen zie je alleen bij lak.

Op olie en hardwaxolie slijt het geleidelijk. Het hout wordt op die plek dof en droog, zonder randje en zonder schilfers, en water trekt er het eerst in.

Kijk onder het blad, met een lamp erbij. Zit er een sticker, stempel of label van de maker of de winkel, dan weet je wie je kunt vragen welke olie of lak erop zit. Heb je de bon of een folder over het onderhoud nog, kijk daar dan ook: misschien staat de afwerking erin.

De onderkant zelf zegt minder dan je zou denken, want een maker werkt die soms anders af dan het blad. Doe de proeven daarom op het blad zelf; de rand is een plek die minder opvalt.

Weet je het daarna nog niet zeker, vraag het dan de maker of de verkoper, of laat een werkplaats ernaar kijken. Een werkplaats kan het ook nagaan met een oplosmiddel op een verborgen plek; doe dat liever niet zelf, want zo'n middel kan de afwerking aantasten. Tot je het weet, maak je het blad alleen schoon met een licht vochtige doek en olie je het niet op de gok.

Olie is van zichzelf mat tot zijdemat. Maar lak en hardwaxolie bestaan ook in mat, en moderne matte lak is bijna onzichtbaar: het hout oogt naturel, alsof er niets op zit. Een mat blad kan dus geolied, gelakt of met hardwaxolie zijn.

Ook een glimmende plek zegt weinig. Op matte lak ontstaat hij door poetsen, op olie door olie die is blijven liggen.

Alleen een blad dat spiegelt, met de lamp en het raam erin, is meestal gelakt. Bij al het andere beslissen de druppel, je vingertoppen en de slijtplekken.

Hardwaxolie is olie met was. De olie trekt in het hout, de was blijft als een dun, mat laagje op het oppervlak en houdt vocht iets langer buiten dan gewone olie.

In de proeven lijkt het op olie: je voelt het hout, het slijt geleidelijk en er springt nooit een laag af. Alleen blijft een druppel water er langer op staan. Het verschil met gewone olie zie je thuis moeilijk, maar je onderhoudt ze op dezelfde manier: plaatselijk bijwerken, met hetzelfde product als de maker gebruikte.

Geolied, ook met kleurolie of hardwaxolie: een licht vochtige doek en droogwrijven, en gemorst vocht meteen opnemen, want olie laat het hout open. Een vlek of kras die blijft, werk je plaatselijk bij met fijn schuurpapier en dezelfde olie. Bij dagelijks gebruik krijgt het blad elk jaar tot elke twee jaar een dunne nieuwe laag, met hardwaxolie elke twee tot drie jaar.

Gelakt: een vochtige doek is genoeg, want een vlek trekt niet in. Olie gaat er nooit op: die trekt niet in de laklaag en blijft plakkerig liggen. Een lichte kras laat je zitten; bij een diepe beschadiging gaat het hele blad opnieuw in de lak.

Onbehandeld: het hout neemt elke druppel en elke vlek op. Geef het een afwerking, zoals olie of hardwaxolie; hoe dat gaat, staat in de gids over opknappen.

Wil je later een andere afwerking, dan bepaalt het antwoord ook hoeveel werk dat is. Van lak naar olie moet alle lak eraf, en van olie naar lak is lastiger, omdat de olie in het hout zit.

Weet je nu welke afwerking je tafel heeft? Kies hem in de kalender en zie wanneer je de watertest doet en wanneer een nieuwe laag nodig is.